Oud marmer schoonmaken zonder het te etsen
Een marmeren vensterbank uit een oud huis, een schoorsteenmantel van de sloop of een paar marmeren tegels uit een gang: ze zien er vaak grauw uit als je ze ophaalt. Er zitten kringen van bloempotten op, vette plekken, kalkaanslag en soms resten verf of cement. Wie dan naar de eerste de beste schoonmaakfles grijpt, maakt het vaak erger. Marmer schoonmaken vraagt om een andere aanpak dan tegels of glas.
Waarom marmer zo gevoelig is
Marmer is een kalksteen die onder druk en hitte is veranderd. Het bestaat grotendeels uit kalk. Zuur lost kalk op. Daarom laat azijn, citroensap, cola, wijn of een kalkreiniger doffe plekken achter op een gepolijst blad. Die plekken heten etsplekken. Ze zijn geen vuil dat erop ligt, maar een stukje van het oppervlak dat is aangetast.
Marmer is ook poreus. Olie, vet, koffie en roest trekken erin en geven een donkere of gele verkleuring. Dat is een vlek. Het verschil tussen een vlek en een etsplek is belangrijk, want je pakt ze heel anders aan.
- Een vlek is donkerder of anders van kleur dan de rest, maar het oppervlak voelt glad.
- Een etsplek is dof of ruw, vaak lichter, en je voelt hem soms met je vingertop.
Eerst een proefplek
Begin altijd op een plek die je later niet ziet: de onderkant van een vensterbank of de achterkant van een schouwdeel. Zo zie je hoe de steen reageert voordat je aan het zichtdeel begint. Oud marmer heeft soms al een was- of polijstlaag van een vorige eigenaar, en die kan anders reageren dan kale steen.
Marmer schoonmaken in vier stappen
- Veeg los vuil en zand eraf met een zachte borstel of stofzuiger. Zandkorrels krassen als je er met een doek over wrijft.
- Maak lauw water met een paar druppels pH-neutrale zeep of een reiniger die voor natuursteen is gemaakt. Geen allesreiniger, geen schuurmiddel en geen kalkreiniger.
- Neem een zachte doek of een witte spons zonder schuurkant. Werk in kleine stukken en spoel na met schoon water.
- Droog de steen meteen met een droge doek. Laat je hem nat staan, dan krijg je kringen van het kalk in het water.
Zitten er cementresten op, steek die dan voorzichtig los met een kunststof spatel. Een stalen plamuurmes of een staalborstel laat krassen en soms zelfs roestplekken achter.
Vlekken weghalen met een kompres
Een vlek die in de steen zit, haal je eruit door hem er weer uit te laten trekken. Dat doe je met een kompres: een papje van een poeder dat vocht opneemt, zoals krijt of een komprespoeder voor natuursteen, met water of een middel dat bij de vlek past.
- Smeer het papje een paar millimeter dik over de vlek en een stukje eromheen.
- Dek het af met plasticfolie en prik er een paar gaatjes in.
- Laat het een tot twee dagen zitten, tot het papje droog is.
- Haal het eraf met een kunststof spatel en spoel na.
Bij een oude olievlek moet je dit soms twee of drie keer herhalen. Lukt het niet, dan zit de vlek te diep of is het geen vlek maar een etsplek.
Etsplekken en krassen
Een etsplek kun je niet wegpoetsen met een doek. De steen moet dan opnieuw worden geschuurd en gepolijst. Een kleine plek op een vensterbank kun je soms zelf bijwerken met een polijstpoeder voor marmer, maar bij een groot blad of een tafel laat je het een natuursteenbedrijf doen. Die schuren de steen in stappen weer glad en geven hem zijn glans terug.
Krassen en kleine beschadigingen aan de rand horen bij oud marmer. Veel mensen laten ze bewust zitten. Juist de sporen van gebruik maken een oude vensterbank anders dan een nieuwe.
Na het schoonmaken: beschermen
Is de steen schoon en helemaal droog, behandel hem dan met een impregneermiddel voor natuursteen. Dat trekt in de poriën en zorgt dat vlekken minder snel intrekken. Het maakt de steen niet ongevoelig voor zuur, dus ook daarna veeg je gemorst sap of wijn meteen weg.
Gebruik je het marmer in een keuken of badkamer, dan let je extra op. Zeep, shampoo en kalk uit het water maken een badkamerblad dof. Een vensterbank of schouw heeft het makkelijker.
Wat je bij het ophalen al ziet
Ga je oud marmer kopen, kijk dan meteen naar wat schoon te krijgen is en wat niet:
- Doffe plekken waar een fles of glas heeft gestaan: etsplekken, dus polijsten.
- Gele of bruine verkleuring over het hele blad: vaak oud vuil of een oude waslaag, meestal goed schoon te krijgen.
- Roestbruine plekken bij een gat of anker: roest uit het ijzer, lastiger en soms blijvend.
- Barsten en gelijmde naden: kijk of het blad stevig genoeg is voor waar je het wilt gebruiken.
Maak een foto met je telefoon bij daglicht en kijk schuin over het blad. Dan zie je de doffe plekken het best.
Oud marmer een tweede leven geven
Marmer uit sloop is mooi materiaal om opnieuw te gebruiken. Een vensterbank, een dorpel of een blad voor een kast of wastafel krijgt met een goede schoonmaakbeurt een heel ander aanzien. Op TweedekansMateriaal vind je oud marmer van mensen die verbouwen of slopen, en je haalt het zelf op bij de aanbieder. Zo zie je met eigen ogen hoe het blad eraan toe is voordat je het meeneemt. Bouwmateriaal krijgt hier een tweede kans, en een marmeren blad dat al honderd jaar meegaat verdient dat zeker.