Een tweedehands handschaaf kopen en afstellen

Handschaven zijn een van de weinige stukken gereedschap waar oud vaak beter is dan nieuw. Gietijzeren schaven van vijftig jaar en ouder zijn zwaarder, vlakker en beter afgewerkt dan de goedkope schaven van nu. Op de marktplaats komen ze uit nalatenschappen en van timmerlieden die stoppen. Je moet wel weten waar je naar kijkt.

De zool moet vlak zijn

Leg de schaaf op een glasplaat of een gladde stenen vensterbank en kijk of hij wipt. Houd hem daarna tegen het licht met een stalen liniaal over de zool. Een holle of bolle zool schaaft nooit vlak. Kleine afwijkingen zijn weg te schuren op schuurpapier dat je op glas plakt, maar een zool die een halve millimeter krom is kost je een middag. Kijk ook of er geen scheur door de zool loopt bij de bek, het gat waar het mes doorheen steekt: gietijzer dat gescheurd is, is niet te redden.

Het mes en de keerbeitel

Haal het mes eruit. Het mag roestig zijn, maar niet diep aangevreten aan de platte kant vlak achter de snede. De keerbeitel, het plaatje dat op het mes zit, moet met zijn voorkant naadloos op het mes aansluiten, anders lopen de krullen vast. Controleer of de stelschroef voor de spaandikte grijpt en of het mes zijwaarts te verstellen is.

Handgreep en knop

De houten greep en de voorknop moeten vast zitten en heel zijn. Een gebarsten greep is met houtlijm te herstellen, een afgebroken greep vervang je door een zelfgemaakte. Losse schroeven van de greep zijn vaak een teken dat de schroefdraad in het gietijzer is uitgesleten.

Afstellen

Slijp het mes scherp, zet de keerbeitel op een millimeter van de snede, en zet het mes zo dat het net zichtbaar uit de zool steekt als je langs de zool kijkt. Stel het zijwaarts zo bij dat de snede aan beide kanten even ver uitsteekt. Probeer op een stuk vuren: een goed afgestelde schaaf geeft een doorlopende dunne krul en een glanzend oppervlak.