Rollagen, staande lagen en sierverbanden: welke oude stenen je ervoor apart legt

In een gewone muur ziet niemand een enkele steen. In een rollaag boven een raam of in een sierband van koppen zie je elke steen afzonderlijk, want ze staan op hun kant en het licht valt er anders op. Wie met een partij tweedehands stenen werkt, doet er goed aan vooraf de gaafste stenen apart te leggen voor die plekken. Dat vraagt om te weten welke plekken het zijn en hoeveel stenen ze kosten.

Rollaag en strekse laag

Een rollaag is een rij stenen op hun kant, met de kop naar voren, zodat je een band van tien centimeter hoog en vijf centimeter breed per steen ziet. Hij staat boven ramen en deuren, als afdekking van een tuinmuur en soms als band tussen twee verdiepingen. Een staande strekse laag laat de lange zijde zien en is 21 centimeter hoog; die zie je vaak boven bredere openingen. Per strekkende meter rollaag heb je bij waalformaat ongeveer zestien stenen nodig, bij een strekse laag ongeveer acht. Ze dragen weinig, dus het gaat om zichtwerk: kies stenen met een gave kop of strek en gelijke hoogte.

Sierverbanden in de gevel

Oude gevels hebben vaak een band van gesinterde donkere koppen, een tandlijst onder de dakrand of een blokpatroon rond een raam. Die stenen wijken in kleur af en zijn juist daarom gekozen. In een gemengde tweedehands partij zitten meestal net genoeg donkere of afwijkende stenen om zo een band te maken, als je ze niet per ongeluk in de gewone muur verwerkt. Sorteer ze bij het uitpakken meteen op een aparte stapel.

Hoeken, negen en dagkanten

Bij een uitwendige hoek zie je zowel de strek als de kop van dezelfde steen. Bij een raamopening zie je de dagkant, de kop die in de opening kijkt. Voor die plekken heb je stenen nodig die aan twee zijden gaaf zijn, en dat is bij gebruikte stenen een minderheid. Tel het aantal hoekstenen: per laag per hoek een, en per laag per dagkant een. Voor een aanbouw met twee hoeken en drie ramen van dertig lagen hoog ben je zo aan ruim tweehonderd tweezijdig gave stenen kwijt.

Zo bestel je een partij met dit in gedachten

Vraag de verkoper of hij de partij grof heeft gesorteerd op gave stenen en of de gevelstenen apart liggen van de binnenbladstenen. Een verkoper die zijn stenen kent, heeft die verdeling vaak al gemaakt. Zo niet, reken dan een half uur sorteren per honderd stenen en doe dat op een droge dag, met de stenen op een rij in het daglicht.