Oude stenen vooraf natmaken: waarom droge sloopstenen de mortel leegzuigen
Een veelgemaakte fout bij het metselen met oude stenen is dat de mortel na een dag verpoedert en loslaat. De metselaar gebruikte een goede mortel en werkte netjes, en toch hecht er niets. De oorzaak is de steen: een droge, poreuze oude baksteen zuigt binnen een minuut het water uit de mortel, en cement en kalk hebben dat water nodig om te binden. Voornatten voorkomt dat, maar te nat is ook verkeerd.
De proef met de druppel
Leg een droge steen plat en laat er een paar druppels water op vallen. Verdwijnen die binnen een paar seconden, dan is de steen sterk zuigend en moet hij vooraf nat. Blijven ze een halve minuut of langer als een pareltje staan, dan is de steen dicht en hoeft er niets te gebeuren; natmaken zou de mortel dan juist laten zwemmen. De meeste oude handvormstenen zitten in de eerste groep, gesinterde stenen en oude klinkers in de tweede.
Hoe nat is goed
Het doel is een steen die van binnen vochtig is en van buiten mat, niet glimmend. Een steen die druipt, drijft in de mortel weg en de voeg zakt uit. Een uur voor het metselen sproei je de stapel af met een tuinslang, zodat het water intrekt en het oppervlak weer opdroogt. Bij heet, droog weer herhaal je dat tussendoor. In de zomer maakt het verschil tussen een muur die staat en een muur die je kunt omduwen.
Dompelen of sproeien
Sommige metselaars dompelen elke steen kort in een emmer water vlak voor het leggen. Dat werkt bij kleine aantallen en bij zeer zuigende stenen, maar het is traag en de steen is dan vaak te nat. Sproeien van de stapel geeft een gelijkmatiger resultaat. Wat je niet doet, is de stapel de nacht ervoor onder water zetten: dan zijn de stenen de volgende ochtend verzadigd en werkt de mortel niet.
De mortel aanpassen
Bij sterk zuigende oude stenen helpt het ook om een mortel te kiezen die zijn water beter vasthoudt. Kalkmortel en bastaardmortel doen dat van nature beter dan zuivere cementmortel. Kant-en-klare metselmortels voor zuigende stenen bevatten toevoegingen die hetzelfde doen. Vraag daarnaar bij de bouwmaterialenhandel en vertel erbij dat het om oude handvormstenen gaat.
Na het metselen
Ook na het leggen blijft water belangrijk. Dek vers metselwerk in de zon en bij wind af met een zeil of jute, en houd het de eerste twee dagen licht vochtig. De voeg hardt dan gelijkmatig uit en krijgt de kleur die je bij het proefstuk zag.