Handvorm, vormbak of strengpers: aan de huid van een oude baksteen zie je hoe hij is gemaakt
Bakstenen worden op drie manieren gevormd, en elke manier laat sporen na op de steen. Voor een koper is dat meer dan een weetje: een handvormsteen ziet er anders uit in een gevel, is vaak poreuzer en wordt door liefhebbers hoger gewaardeerd. Een strengperssteen is strakker en harder. Als je die kenmerken kent, weet je bij een advertentiefoto al wat je kunt verwachten.
Handvorm
Bij handvorm wordt een klomp klei in een bezand houten of metalen vormbakje geworpen, oorspronkelijk met de hand en later machinaal. De klei plooit daarbij, en dat geeft de kenmerkende gerimpelde huid met plooien die als een omgeslagen rand langs de strek lopen. De hoeken zijn iets afgerond, de maat varieert een paar millimeter en op het legvlak zit vaak een laagje zand. Vrijwel alle stenen van voor 1920 zijn handvorm, en het type wordt tot op de dag van vandaag gemaakt.
Vormbak
Vormbakstenen zijn machinaal in bezande vormen geperst, zonder het werpen. De huid is fijner en regelmatiger dan bij handvorm, met een lichte zandstructuur maar zonder plooien. De hoeken zijn scherper en de maat is constanter. Je vindt ze veel in gevels uit de jaren twintig tot vijftig. In een gevel geven ze een rustig, licht gestructureerd beeld dat tussen handvorm en strengpers in zit.
Strengpers
Bij strengpers wordt klei als een doorlopende streng door een mondstuk geperst en daarna met draden in stenen gesneden. De vlakken zijn glad en strak, de hoeken scherp, en op de kopse kanten zie je soms fijne draadsporen. Vaak zitten er gaten of holtes in voor gewichtsbesparing. Strengpersstenen zijn dichter en harder, nemen minder water op en zijn dus beter vorstbestendig. Ze komen vooral uit gebouwen van na 1950 en uit bedrijfspanden.
Wat dit betekent voor je keuze
Zoek je een steen voor een authentiek beeld bij een oud pand, dan wil je handvorm en betaal je daar ook meer voor. Zoek je een sterke steen voor een tuinmuur, een vloer of een plek waar het uiterlijk minder telt, dan is strengpers goedkoper en beter bestand tegen weer. Vraag de verkoper om een close-upfoto van de strek; de huid vertelt het verhaal.