IJsselsteentjes en andere kleine oude formaten: zeldzaam, gewild en lastig te verwerken
Onder de oude bakstenen neemt het IJsselsteentje een aparte plaats in. Het is een klein, geel tot lichtgroen steentje van ongeveer 16 bij 8 bij 4 centimeter, gebakken van rivierklei langs de Hollandse IJssel tussen de zestiende en de negentiende eeuw. Ze zitten in grachtenpanden, kerken, kelders en boerderijen in West-Nederland, en elke partij die bij een verbouwing vrijkomt, vindt snel een koper.
Herkennen
Het formaat is het eerste kenmerk: duidelijk kleiner dan waalformaat, vaak wat onregelmatig, met afgeronde hoeken. De kleur is licht: geel, vaalgroen of grijsgeel, met soms rossige exemplaren die dichter bij het vuur lagen. De steen is zacht, poreus en licht in de hand. Kras er met een mes over en er komt fijn geel stof af. Verwar ze niet met moderne gele stenen in waalformaat, die harder en groter zijn, en ook niet met Friese kleine gele stenen, die iets groter en vaster zijn.
Waarde en prijs
Omdat ze niet meer gemaakt worden en veel gevraagd zijn voor restauraties, brengen IJsselsteentjes een veelvoud op van gewone sloopstenen. Een gebikte, gave partij is per steen al snel meer waard dan een grote nieuwe steen. Verkopers die ze bij een verbouwing tegenkomen, doen er dus goed aan ze apart te houden, voorzichtig te bikken en per stuk te tellen. Kopers moeten rekening houden met veel stenen per vierkante meter: rond de 150 in halfsteensverband.
Verwerken
Het kleine formaat en de zachtheid vragen om kalkmortel en om een fijne, lichte voeg van zes tot acht millimeter. Cementmortel drukt de steentjes bij vorst kapot. Ze zijn niet geschikt voor een onbeschermde vrijstaande muur, maar uitstekend voor een vloer in een serre, een binnenwand, een kelderwand, een gevel onder een flink overstek of een restauratie waar ze oorspronkelijk zaten. In een vloer worden ze op hun kant of plat in een zandbed gelegd en geven ze een warm, oud beeld.
Andere kleine formaten
Naast IJsselsteentjes bestaan er Friese gele drielingen, Utrechtse stenen en regionale kleine formaten die elk hun eigen kleur en maat hebben. Op de marktplaats worden ze vaak onder de verzamelnaam “oude gele steentjes” aangeboden. Vraag altijd om de maat en de herkomst, want restauratiekopers zoeken heel specifiek en betalen voor de juiste soort.