Kloostermoppen en andere grote oude formaten: wat ze zijn en wat je ermee kunt

Een kloostermop is de oudste baksteen van Nederland, gebakken vanaf de twaalfde eeuw voor kloosters, kerken, kastelen en stadsmuren. Hij is fors: rond de 28 tot 32 centimeter lang, 13 tot 15 breed en 8 tot 10 hoog, en weegt vier tot zes kilo. Bij restauraties en bij sloop van oude bijgebouwen komen ze soms in kleine aantallen vrij, en dan staan liefhebbers en restauratiebedrijven in de rij.

Herkennen en dateren

Het formaat is onmiskenbaar, maar er is variatie: hoe ouder de steen, hoe groter. Stenen uit de dertiende eeuw zijn de grootste, in de vijftiende eeuw werden ze al kleiner en gingen ze over in wat later het waalformaat werd. De kleur loopt van dieprood tot paars en geel, vaak gemengd in een partij, met een grove, zanderige huid en soms de afdruk van een pootje van een kat of hond die over de drogende klei liep. Zulke stenen zijn voor verzamelaars extra gewild.

Wat ze waard zijn

Gave kloostermoppen worden per stuk verkocht, niet per duizend. De prijs hangt af van de gaafheid, de kleur en het aantal; een partij van honderd bijeenhorende stenen is voor een restaurateur veel interessanter dan tien losse. Verkopers doen er goed aan ze niet te bikken met geweld, want een afgebroken hoek scheelt een groot deel van de waarde. Kalkmortel laat vanzelf los als de steen een tijdje droog ligt.

Toepassingen buiten de restauratie

Wie er een klein aantal bemachtigt, gebruikt ze als accent: een drempel, een schouwrand, een tuinpad van een rij moppen op hun kant, een lage rand rond een boom of een enkele laag als plint onder een muur van gewone stenen. Ze zijn zwaar genoeg om los te stapelen als een lage keermuur. In een vloer geven ze door hun formaat een heel ander ritme dan gewone stenen; een combinatie met kleine gele steentjes is klassiek.

Vervoer en gewicht

Reken bij grote formaten met vijf kilo per steen: honderd stuks is een halve ton. Ze passen niet in een standaardpallet-stapeling en worden vaak los aangeboden. Neem een steekwagen mee en til niet meer dan twee tegelijk. Voor een aanhanger gelden dezelfde regels als bij gewone stenen, maar het aantal dat je meeneemt ligt een stuk lager dan je gevoel zegt.