Lateien, hoekstenen en profielstenen uit sloop: de speciale onderdelen die een muur afmaken
Een muur bestaat niet alleen uit stenen. Boven elke opening zit een latei die het metselwerk erboven draagt, op hoeken en langs raamkanten zitten soms speciaal gevormde stenen, en oude gevels zijn vol profielstenen voor lijsten, lekdorpels en afrondingen. Bij sloop komen die onderdelen vrij en ze duiken op de marktplaats op als losse stukken. Voor wie ermee bouwt zijn het koopjes, want nieuw zijn ze maatwerk.
Lateien
Oude lateien zijn van hout, van gietijzer of staal, of van gewapend beton; moderne zijn van beton of van verzinkt staal met een geveldrager. Een betonlatei uit sloop is bruikbaar als er geen scheuren of roestvlekken in zitten en de lengte past: hij moet aan weerszijden minstens vijftien tot twintig centimeter opleggen op de muur. Stalen lateien controleer je op roest en vervorming. Houten lateien uit oude panden zijn vaak eiken en na honderd jaar nog goed, maar horen alleen binnen of onder een goede afdekking.
Hoek- en negstenen
In gevels van rond 1900 vind je stenen met een afgeronde of afgeschuinde hoek voor deurposten en negges, zodat niemand zich stoot en het licht mooi invalt. Bij hergebruik van een partij uit zo een gevel zijn die stenen vaak meegekomen, ongesorteerd tussen de rest. Zoek ze eruit en tel ze; per opening heb je er twee per laag nodig. Ze passen alleen bij stenen van hetzelfde formaat en dezelfde kleur, dus koop ze samen met de partij waar ze uit komen.
Profielstenen en lekdorpels
Kroonlijsten, waterlijsten en sierbanden bestaan uit stenen met een geprofileerde kop. Gebakken lekdorpels onder een raam hebben een afschot en een druiprand. Deze onderdelen worden nieuw op bestelling gemaakt en zijn duur; tweedehands zijn ze goedkoop als je ze vindt, maar de kans dat ze passen bij je eigen gevel is klein. Voor een nieuw tuinmuurtje of een schoorsteenkop kun je ze vrij toepassen als accent. Controleer het glazuur of de huid op vorstschade, want een profielsteen zit altijd op de natste plek van de muur.
Zo koop je ze
Vraag de verkoper of hij lateien en speciale stenen apart heeft gehouden en of ze uit hetzelfde pand komen als de gewone stenen. Meet lateien op lengte, hoogte en breedte en fotografeer de kopse kant. Neem bij betonlateien twee personen mee; een latei van twee meter weegt al gauw zestig kilo. Een partij stenen met de bijbehorende lateien en hoekstenen is voor een aanbouw compleet, en dat is zeldzaam genoeg om er meteen op te reageren.