Trapspijlen hergebruiken: gietijzer, hout en leuningen
Gietijzeren trapspijlen met krullen, gedraaide houten balusters of een brede eiken leuning die al honderd jaar door handen is gepolijst: zulke onderdelen geven een trap of vide meteen karakter. Bij de sloop van oude huizen, scholen en winkelpanden komen ze regelmatig vrij. Wie trapspijlen hergebruiken wil, krijgt er veel voor terug, maar moet wel weten waar het op aankomt. Een trap is geen sierstuk: een leuning moet houden als iemand struikelt. In dit stuk lees je hoe je bruikbare spijlen en leuningen herkent, hoe je ze opknapt en hoe je ze veilig opnieuw plaatst.
Welke trapspijlen en leuningen je tegenkomt
In het tweedehands aanbod zie je grofweg drie soorten.
- Gietijzeren spijlen, vaak met krullen, bladmotieven of gedraaide delen. Ze komen uit trappenhuizen van herenhuizen en openbare gebouwen. Ze zijn zwaar en bros: gietijzer buigt niet, het breekt.
- Smeedijzeren of stalen spijlen, meestal eenvoudiger van vorm. Smeedijzer is taaier dan gietijzer en laat zich bijbuigen en lassen.
- Houten balusters en leuningen, gedraaid of vierkant, van grenen, eiken of meranti. Ze zijn licht, makkelijk te bewerken en goed te combineren met een nieuwe of tweedehands houten trap.
Leuningen zelf zijn er in hout, in metaal en als combinatie, bijvoorbeeld een houten handregel op een ijzeren hekwerk. Een losse leuning is vaak het makkelijkste onderdeel om te hergebruiken, omdat je die aan de muur kunt bevestigen met nieuwe leuningdragers.
Waar je op let bij het kopen
Vraag bij een advertentie altijd naar het aantal spijlen, de lengte en de hart op hart afstand waarop ze stonden. Je hebt meestal meer stuks nodig dan je denkt, en een set die net te kort is, valt lastig aan te vullen.
- Tel de spijlen en controleer of ze allemaal hetzelfde model zijn. Bij oude trappen zijn er soms losse exemplaren vervangen door een ander model.
- Kijk bij gietijzer naar haarscheuren, vooral bij dunne delen en bij de onderkant waar de spijl in de trede of boom zat. Een gescheurde gietijzeren spijl is niet betrouwbaar te repareren.
- Controleer bij smeedijzer en staal op doorroesten. Oppervlakkige roest is geen probleem, maar schilfers die diep in het metaal gaan wel.
- Kijk bij hout naar houtworm, rot onderaan en scheuren in de lengte. Klop op een baluster: een doffe klank kan op rot wijzen.
- Let op de bevestiging. Zitten er nog pennen, schroefdraad of voetplaten aan, dan scheelt dat bij het monteren.
Oude spijlen en leuningen zijn vaak vele keren geschilderd. Daar kan loodverf tussen zitten. Schuur zulke lagen niet droog en zonder bescherming, maar gebruik een afbijtmiddel of laat ze stralen door een bedrijf dat daarvoor is ingericht.
Trapspijlen hergebruiken: zo knap je ze op
De meeste spijlen moeten eerst kaal. Bij metaal kan dat met een afbijtmiddel, een staalborstel op een boormachine of door ze te laten stralen. Stralen is het snelst bij een grote set en maakt ook krullen en hoekjes schoon. Behandel kaal ijzer daarna meteen met een roestwerende grondverf, want het gaat snel weer roesten.
Houten balusters maak je kaal met een afbijtmiddel en een schraper. Gedraaide vormen zijn lastig te schuren; een schuurspons of staalwol werkt beter dan een machine. Vul kleine beschadigingen met houtvuller en kies daarna voor lak, olie of verf, afhankelijk van de rest van de trap.
Wil je spijlen inkorten, doe dat dan aan de onderkant, zodat het patroon bovenaan bij de leuning gelijk blijft. Bij gietijzer gaat dat met een slijptol of ijzerzaag, maar hou rekening met het breekgevaar en zet het stuk goed vast. Bij hout zaag je recht af en maak je een nieuwe pen of plug.
Veilig opnieuw plaatsen
Een trapleuning en een hekwerk langs een vide moeten sterk genoeg zijn en mogen geen gaten hebben waar een kind doorheen kan. De regels uit het Bouwbesluit geven aan hoe hoog een hekwerk moet zijn en hoe groot de ruimte tussen de spijlen mag zijn. Meet dus voor je koopt hoeveel spijlen je nodig hebt bij de tussenruimte die is toegestaan, en twijfel je, vraag het na bij je gemeente of bij een vakman.
- Bevestig spijlen aan de boom of trede met nieuwe pennen, lijm of schroeven, niet alleen met de oude restjes.
- Zet de leuning vast met voldoende leuningdragers en schroef die in de muur met pluggen die bij de muur passen.
- Gietijzer is bros: gebruik het liever als sierlijk vulwerk in een sterk stalen of houten frame dan als enige drager.
- Controleer na het monteren of niets meegeeft als je er stevig tegen duwt.
Bij een buitentrap of een balkon spelen weer en roest een grotere rol. Kies daar voor metaal dat goed is behandeld, of laat de spijlen thermisch verzinken voor je ze schildert.
Creatief hergebruik buiten de trap
Niet elke set is compleet genoeg voor een trap. Losse spijlen zijn ook goed te gebruiken voor een balustrade op een tussenvloer, een afscheiding tussen woonkamer en keuken, een kapstok of een plantenrek. Een oude eiken leuning maakt een mooie handgreep aan een schuifdeur of een wandplank in een hal. Zo krijgt ook een onvolledige partij nog een plek.
Spijlen aanbieden of zoeken
Heb je spijlen of een leuning over na een verbouwing, zet dan in je advertentie het aantal, de lengte, het materiaal, de hart op hart afstand en een paar foto's van dichtbij. Kopers zoeken vaak een specifiek model om een bestaande trap aan te vullen, dus een duidelijke foto van de vorm helpt. Op TweedekansMateriaal plaats je dat gratis en zonder commissie, en zie je ook welk hekwerk en welke leuningen er in jouw buurt worden aangeboden.