Rijnlandse dakpan of Friese pan bijpassen bij een reparatie
Na een storm liggen er drie gebroken pannen in de dakgoot, en de bouwmarkt heeft niets dat erop lijkt. Bij een oud dak met Rijnlandse of Friese pannen is dat eerder regel dan uitzondering. Een nieuwe pan in een ander model sluit niet aan, laat water door of valt meteen op tussen de verweerde rest. Een gebruikte rijnlandse dakpan uit een ander dak is dan vaak de beste oplossing. Maar alleen als hij echt past.
Rijnlandse en Friese pannen lijken op het eerste gezicht op elkaar en op een Oud Hollandse pan: een pan met een golf. Juist daardoor gaat het bij bijpassen vaak mis. Wie op het oog koopt, staat thuis met een pan die net te breed is of een andere sluiting heeft. Hieronder lees je hoe je dat voorkomt.
Waarom past een pan die er hetzelfde uitziet toch niet?
Een dakpan moet op drie punten kloppen met de pannen die al liggen: de breedte die hij afdekt, de lengte die hij afdekt en de manier waarop hij in zijn buren grijpt. Twee pannen met dezelfde golf kunnen op elk van die punten een paar millimeter verschillen. Op een enkele pan zie je dat niet, maar over een hele rij loopt het op. De laatste pan komt dan niet meer goed in de rij te liggen, of er ontstaat een kier waar wind en regen onder komen.
Daarnaast verschillen pannen van verschillende fabrieken en jaren in de nokjes aan de achterkant, waarmee ze aan de panlat hangen. Hangt een nok net te hoog of te laag, dan kantelt de pan en ligt hij niet vlak op zijn onderbuur.
Wat meet je op je eigen dak voor je gaat zoeken?
Neem een van de gebroken pannen of een losse pan van de rand mee naar beneden. Dat is je beste referentie. Meet en noteer:
- de dekbreedte: de breedte die de pan afdekt als hij in de rij ligt, dus zonder de overlap met zijn buurpan
- de deklengte: de afstand tussen twee panlatten, die je op het dak zelf meet van bovenkant lat tot bovenkant lat
- de totale lengte en breedte van de pan zelf
- de vorm van de sluiting aan de zijkant: een enkele of een dubbele rib, of een vlakke overlap
- de plek en vorm van de nokjes aan de achterkant
Kijk ook op de achterkant naar een stempel. Veel oudere pannen hebben een fabrieksnaam, een plaats of een jaartal in de klei. Met die tekst zoek je veel gerichter dan met alleen een omschrijving van de vorm.
Hoe beoordeel je de kleur en de verwering?
Een pan die maten heeft die kloppen, kan er op het dak toch uitspringen. Rode pannen verkleuren in tientallen jaren naar bruin, oranje of grijs, en gesmoorde pannen worden doffer. Een pan van een noordkant heeft vaak meer mos en aanslag dan een pan van een zuidkant.
Vraag de aanbieder om een foto bij daglicht, liefst van een pan naast een stuk van het dak waar hij vandaan kwam. Leg bij het ophalen je eigen pan ernaast. Valt een kleurverschil mee, dan is het slim om de gebruikte pannen op een minder zichtbare plek te leggen en de beste pannen van die plek naar de voorkant van het dak te verhuizen. Zo valt de reparatie het minst op.
Wat doe je met de nok en de randen?
Bij een reparatie gaat het vaak niet alleen om gewone pannen. Een storm neemt ook vorsten, gevelpannen of hulpstukken mee. Die zijn het lastigst te vinden, omdat ze per type pan anders zijn. Kijk welke vorst op je dak ligt: een ronde, een hoekige of een vorst met een speciale aansluiting. Meet de lengte en de binnenmaat, en kijk hoe hij aan de pannen eronder aansluit.
Vind je geen passende vorst, kijk dan of de aanbieder een stuk van een dak met de hele set heeft. Wie een dak sloopt, heeft de hulpstukken vaak gewoon nog liggen.
Waar let je op bij het ophalen?
Een pan met een haarscheur ziet er droog goed uit, maar laat bij vorst los. Tik zachtjes met een knokkel op elke pan: een heldere klank is goed, een doffe klank wijst op een scheur. Kijk naar afgebroken nokjes en naar schilfers aan de onderkant.
Neem altijd een paar pannen meer dan je nodig hebt. Bij het leggen breekt er weleens een, en een paar reservepannen op zolder schelen je bij de volgende storm een nieuwe zoektocht. Vervoer ze rechtop op hun kant, strak tegen elkaar, met karton of een deken ertussen.
Waar vind je een passende pan?
Pannen die bij jouw dak passen, liggen meestal op een dak in je eigen regio: oude huizen in dezelfde streek zijn vaak met dezelfde pannen gedekt. Daarom loont het om lokaal te zoeken. Zet op TweedekansMateriaal een straal rond je eigen postcode, of kies je provincie, en kijk wie er pannen over heeft na een renovatie of sloop. Je spreekt rechtstreeks met de aanbieder af en haalt zelf op, zodat je de pannen eerst ziet en keurt voor je betaalt. Dicht bij huis gevonden is meteen slim bespaard.
Heb je zelf na een reparatie nog pannen of vorsten over? Zet ze er dan ook op. Voor iemand anders met hetzelfde dak zijn die net de stukken die ontbreken.