Antieke wandtegels losmaken zonder breuk: zo lukt het
In een oud huis kom je ze tegen achter een kastje, in een gang of rond een oud aanrecht: antieke wandtegels. Witjes, tegels met een motief of eenvoudige wandtegels met een glazuur dat je nergens meer vindt. Wie ze wil hergebruiken, moet ze eerst heel van de muur krijgen. Dat lukt niet met een sloophamer. In dit blog lees je hoe je antieke wandtegels losmaakt zonder breuk, en hoe je ze daarna schoonmaakt en bewaart.
Waarom zijn antieke wandtegels het hergebruiken waard?
Oude wandtegels hebben een glazuur, kleur en maatvoering die je bij nieuwe tegels zelden terugziet. Witjes zijn eenvoudige witte tegels met een licht onregelmatig oppervlak; juist dat maakt ze geliefd. Tegels met een motief worden verzameld en gebruikt om een bestaande wand te repareren. Een kapotte tegel in een oude wand vervang je het mooist met een tegel van dezelfde tijd.
Daarom zijn ze bij restauraties en verbouwingen gewild. Elke tegel die heel van de muur komt, heeft een tweede leven.
Hoe zitten antieke wandtegels vast?
Dat bepaalt hoe je ze losmaakt. Oude tegels zijn vaak gezet in kalkmortel. Kalkmortel is zachter dan cement: met geduld krijg je de tegel er vaak los af. Bij latere renovaties zijn tegels soms in cementmortel of met tegellijm gezet. Dan zitten ze veel vaster en is de kans op breuk groter.
Test het op een onopvallende plek. Kras met een schroevendraaier in de voeg. Brokkelt de voeg makkelijk en is hij lichtgrijs of wit, dan is het waarschijnlijk kalk. Is de voeg hard en glad, dan heb je met cement te maken.
Hoe maak je antieke wandtegels los zonder breuk?
Neem de tijd. Wie haast heeft, breekt de helft. Werk zo:
1. Haal eerst de voegen rondom de tegel weg. Gebruik een voegenkrabber, een oud zaagje of een multitool met een smal blad. Werk voorzichtig langs de randen van het glazuur.
2. Begin bij een tegel die al loszit, kapot is of op een rand van het tegelvlak zit. Dat is je ingang.
3. Schuif een dunne, brede beitel of plamuurmes achter de tegel, in de mortel, niet tegen de tegel zelf. Tik zacht met een hamer en werk van verschillende kanten.
4. Bij kalkmortel helpt het om de mortel vochtig te maken. Een natte doek of een plantenspuit maakt de kalk zachter. Laat het even intrekken voordat je verdergaat.
5. Lukt het niet, ga dan niet harder slaan. Probeer de mortel van een andere kant weg te werken of laat de tegel zitten.
Draag een veiligheidsbril en handschoenen. Glazuur kan splinteren en de randen zijn scherp.
Kun je ook de hele wand meenemen?
Soms is het eenvoudiger om de tegels samen met de ondergrond weg te halen, bijvoorbeeld als ze op een dunne laag op een plaat of een losse wand zitten. Dan zaag je een stuk uit en week je de tegels later rustig los. Dat lukt alleen als de ondergrond dat toelaat; overleg het bij een verbouwing met de aannemer.
Hoe maak je de tegels daarna schoon?
Aan de achterkant van een losgemaakte tegel zit nog mortel. Die moet eraf, want anders kun je de tegel niet vlak zetten.
- Kalkmortel kun je vaak weken: leg de tegels een tijdje in water en schraap de mortel daarna los met een plamuurmes.
- Cementresten zijn taaier. Werk ze voorzichtig weg met een beitel en vang de tegel goed op, zodat hij niet breekt.
- Maak de voorkant schoon met warm water en een zachte borstel. Vermijd agressieve middelen op het glazuur: test altijd eerst op één tegel.
Laat de tegels goed drogen voordat je ze opslaat.
Hoe bewaar en vervoer je antieke wandtegels?
Zet de tegels rechtop in een stevige doos, als boeken in een kast, met karton of krantenpapier ertussen. Plat op elkaar stapelen geeft meer kans op breuk aan de randen. Tel ze en noteer de maat en het soort, zodat je weet hoeveel je hebt. Reken bij het hergebruiken altijd wat extra in: niet elke tegel komt heel uit de doos.
Historische wandtegels bijpassen bij een bestaande wand
Zoek je historische wandtegels om een paar kapotte tegels in een oude wand te vervangen, neem dan een losse tegel of een goede foto met een liniaal erbij mee. Oude tegels verschillen in maat en dikte, ook als ze er op het eerste gezicht hetzelfde uitzien. Een tegel die een paar millimeter afwijkt, zie je in een strakke rij direct.
Let ook op de kleur van het glazuur. Witjes zijn zelden helemaal wit: er zit vaak een zweem geel, grijs of blauw in. Leg een gevonden tegel naast de wand in daglicht voor je besluit. De marktplaats voor bouwmateriaal met een tweede kans is precies de plek om zulke losse tegels te vinden, omdat iemand anders ze net uit een oud huis haalde.
Waar vind je antieke wandtegels, of waar laat je ze?
Antieke wandtegels komen vrij bij renovaties van oude woningen en bij sloop. Op TweedekansMateriaal, de marktplaats voor bouwmateriaal met een tweede kans, zoek je op straal, postcode of provincie naar tweedehands wandtegels. Vraag de verkoper om een foto van de achterkant en van een paar tegels naast een rolmaat; zo zie je de maat en hoe schoon ze zijn.
Heb je zelf oude tegels losgemaakt die je niet gebruikt? Zet ze gratis online, met het aantal, de maat en een foto. Iemand die zijn oude wand wil herstellen, zoekt misschien precies jouw tegels.