Roet, verf en teer van oude bakstenen halen: wat eraf gaat en wat je laat zitten

Niet alle vervuiling op oude stenen is mortel. Roet uit een rookkanaal trekt diep in de steen, verf van een gevel zit als een huid op het oppervlak en teer of carbolineum van een schuurwand dringt millimeters naar binnen. Bij aankoop moet je weten wat er wel en niet af kan, want een partij geverfde stenen voor een schone zichtgevel is een miskoop.

Roet

Stenen uit een schoorsteen of een open haard zijn aan de rookzijde zwart tot diep in de poriën. Dat gaat er niet uit met water en borstel; het zit in de steen. Wel geeft roet een prachtig donker, glanzend beeld dat sommige mensen juist zoeken voor een binnenmuur. Voor buiten zijn schoorsteenstenen wel geschikt, ze zijn vaak hard gebakken, maar reken erop dat ze bij regen tijdelijk zwarter worden. Zet ze bewust in als accent of gebruik de schone achterkant als zichtzijde.

Verf en kalkwitsel

Kalkwitsel, de witte laag op veel oude stalmuren, is zacht en gaat er met een staalborstel en water goeddeels af; wat overblijft is een lichte waas die in een gevel authentiek oogt. Moderne latex of alkydverf zit vast en laat zich alleen verwijderen door stralen, wat de huid van een handvormsteen aantast, of door afbijten met een verfafbijtmiddel voor minerale ondergronden, wat per steen minuten kost. Voor een partij van honderden stenen is dat zelden haalbaar. Koop geverfde stenen dus alleen voor werk waar de geverfde kant naar binnen kan of waar de muur opnieuw wordt afgewerkt.

Teer, olie en carbolineum

Bruinzwarte, glanzende of naar teer ruikende stenen komen uit schuren, fabrieken en garages. De vervuiling zit diep en kan bij hergebruik binnenshuis blijven ruiken. Deze stenen zijn ongeschikt voor binnen en voor een moestuinbak; voor een onbelangrijk buitenmuurtje of als funderingsmateriaal kun je ze gebruiken. Wees terughoudend met slijpen of zagen van zulke stenen vanwege het stof.

Wat je wel kunt reinigen

Mos, algen en groene aanslag verdwijnen met een harde borstel en water, eventueel met een middel tegen groene aanslag. Kalkuitslag gaat weg met een zuur gevelreinigingsmiddel, met de aantekening dat je het eerst test. Een hogedrukreiniger op lage stand helpt bij harde stenen; bij zachte handvormstenen spuit je de huid eraf. Doe altijd een proef op tien stenen voor je een hele partij koopt of behandelt.