Veilig werken met oude stenen: kwartsstof, vervuilde partijen en wat je niet zaagt

Bakstenen zijn een gezond, natuurlijk materiaal, maar de bewerking ervan niet. Zagen en slijpen van steen maakt kwartsstof vrij dat bij langdurige blootstelling blijvende longschade geeft, en dat geldt voor nieuwe en oude stenen evenzeer. Daarnaast kan een sloopsteen iets meedragen uit het gebouw waar hij in zat. Met een paar vaste gewoonten houd je het risico klein.

Kwartsstof bij zagen en slijpen

Droog zagen met een haakse slijper is de grootste boosdoener. Zaag altijd nat: met een watergekoelde tafelzaag, of met een slijper met watertoevoer. Kan dat niet, gebruik dan een slijper met stofafzuiging op een bouwstofzuiger met een fijnstoffilter, en draag een stofmasker van de klasse die kwartsstof tegenhoudt, geen papieren mondkapje. Werk buiten, met de wind in de rug, en niet naast open ramen van het huis. Bikken met de hamer geeft veel grover stof dat minder diep komt, maar een bril en een masker zijn ook daar verstandig.

Stenen uit een schoorsteen of een fabriek

Stenen uit een rookkanaal bevatten roet met teerachtige stoffen; die zaag je bij voorkeur niet en gebruik je niet als spatwand in een keuken. Stenen uit werkplaatsen en fabrieken kunnen olie, oplosmiddelen of metaalresten in de poriën hebben. Ruik eraan: een chemische of teerlucht is een reden om de partij te laten liggen, of alleen buiten te gebruiken op een plek waar niemand ze aanraakt en niets eetbaars groeit.

Asbest zit niet in de steen, wel eromheen

Bakstenen zelf bevatten geen asbest. Maar in panden van voor 1994 zaten wel asbesthoudende platen tegen muren, asbestkoord rond rookkanalen en asbestcement in dakbeschot. Bij een slordige sloop kunnen restjes daarvan op de stenen zitten: grijze, vezelige plaatresten of witte koordresten in de mortel. Zie je zoiets in een partij, koop dan niet. Vraag de verkoper of het pand voor de sloop op asbest is geïnventariseerd; bij een professionele sloop is dat verplicht en kan hij dat laten zien.

Gewoontes die het verschil maken

Draag handschoenen, want oude mortel is kalkhoudend en droogt de huid uit, en een scherpe steenrand snijdt. Was je handen voor je eet. Klop stoffige kleding buiten uit en houd kinderen weg van de zaagplek. Neem een partij stenen niet mee naar binnen om te bewerken. Wie dat allemaal doet, kan jarenlang met oude stenen werken zonder er iets aan over te houden.