Witte uitslag en zoutschade op oude bakstenen: onschuldig of afkeuren

Bijna elke partij oude bakstenen heeft ergens een witte aanslag. Soms is het een dun poeder dat je wegveegt, soms een harde korst, soms zit de schade in de steen zelf en schilfert het oppervlak af. Die drie gevallen vragen om drie verschillende reacties, en het verschil zie je met een beetje oefening ter plaatse.

Uitbloei: zout dat aan de oppervlakte komt

Uitbloei ontstaat als in de steen of de mortel opgeloste zouten met het vocht naar buiten trekken en daar achterblijven als het water verdampt. Het gebeurt vooral in de eerste jaren na het metselen en in periodes van veel regen gevolgd door droogte. Het poeder is wit, zacht en laat zich droog wegborstelen. Regen spoelt het meestal vanzelf weg. Voor een koper is het onschuldig, al is het een teken dat de stenen vochtig zijn opgeslagen.

Kalkuitloging en harde korsten

Een harde witte korst die niet wegborstelt is meestal kalk die uit de mortel is gespoeld en op de steen is neergeslagen. Het is lelijk maar niet schadelijk, en met een zuur reinigingsmiddel voor metselwerk krijg je het weg. Test dat wel eerst op een steen, want zure middelen tasten sommige geglazuurde of gesinterde oppervlakken aan. Zit de korst op tientallen stenen, reken dan een middag schoonmaakwerk mee in je afweging.

Zoutschade: het oppervlak laat los

Het echte probleem is zout dat onder het oppervlak kristalliseert. Dat kristal zet uit en drukt de buitenste millimeters van de steen eraf, waardoor de steen er verweerd en zanderig uitziet en bij aanraking gruis loslaat. Dit zie je vaak bij stenen uit stallen, waar urine en mest jarenlang in de muur trokken, bij stenen onder een oude lekkende goot en bij stenen uit gebouwen aan zee. Deze stenen kun je niet redden: het zout zit erin en komt na het metselen opnieuw naar buiten. Afkeuren dus, of alleen gebruiken op een plek waar ze nooit nat worden en niemand ze ziet.

Zo beoordeel je het snel

Neem een harde borstel mee. Borstel een witte steen droog af: verdwijnt de aanslag, dan is het uitbloei. Blijft er een korst staan, kras er dan met een muntstuk over: is de korst hard en de steen eronder gaaf, dan is het kalk. Voelt de steen zelf zanderig en komt er gruis mee, dan is het zoutschade. Vraag de verkoper naar de herkomst; het woord “boerderij” of “stal” is een reden om extra goed te kijken.