Waalformaat, vechtformaat of dikformaat: het formaat van oude bakstenen meten

Wie een partij gebruikte bakstenen aanbiedt, schrijft er zelden het formaat bij. Toch is dat het eerste wat een koper wil weten. Stenen die een centimeter afwijken van je bestaande gevel geven een andere lagenmaat, en dan sluit een aanbouw nooit netjes aan. Gelukkig heb je alleen een rolmaat nodig om het formaat vast te stellen.

De gangbare formaten op een rij

In Nederland kom je vooral vijf formaten tegen. Waalformaat is het meest voorkomende: ongeveer 210 bij 100 bij 50 millimeter. Vechtformaat is even lang en breed maar dunner, rond de 40 millimeter. Dikformaat is juist hoger, ongeveer 65 millimeter, en werd veel gebruikt vanaf de jaren zestig. Hilversumformaat is langer en platter, ongeveer 240 bij 90 bij 40 millimeter, en geeft een gevel met een gestrekt, horizontaal beeld. Maasformaat is met zijn hoogte van ruim 80 millimeter een echte grote steen. Oude stenen wijken vaak een paar millimeter af van deze getallen, omdat ze met de hand of in oudere machines gevormd zijn.

Zo meet je een oude steen

Meet nooit een enkele steen. Pak er tien uit verschillende delen van de stapel en meet lengte, breedte en hoogte. Noteer het gemiddelde en de uitersten. Bij handvormstenen kan de hoogte tussen 48 en 54 millimeter schommelen; dat is normaal en de metselaar vangt het op in de voeg. Nog beter is de lagenmaat: leg tien stenen op elkaar met een denkbeeldige voeg van 12 millimeter ertussen, of meet aan een bestaand stuk muur tien lagen van onderkant voeg tot onderkant voeg. Waalformaat komt dan uit op ongeveer 62 centimeter, dikformaat op ongeveer 77.

Waarom het formaat ertoe doet

Bij een vrijstaande tuinmuur maakt het formaat weinig uit; je kiest wat je mooi vindt en wat de prijs doet. Bij aanbouwen, dichtmetselen van een raam of herstel van een beschadigde gevel moet je aansluiten op de bestaande lagenmaat. Zit je er een paar millimeter naast, dan loopt het verschil over twintig lagen op tot een halve steen en zie je dat van straat af. Ook het aantal stenen per vierkante meter hangt volledig af van het formaat, en daarmee het bedrag dat je kwijt bent.

Wat je de verkoper vraagt

Vraag in je eerste bericht om de maten van een paar stenen, of om een foto met een rolmaat erlangs. Een verkoper die de stenen zelf uit een muur heeft gehaald weet vaak ook het bouwjaar van het pand, en dat zegt veel: vooroorlogse woningen zijn meestal waalformaat, jaren zestig en zeventig vaak dikformaat. Zo weet je al voor je gaat kijken of de partij bij je klus past.