Dorpels van natuursteen of composiet tweedehands
Onder veel kozijnen ligt geen houten maar een stenen dorpel: hardsteen, graniet, of een composietvariant. Die gaan vrijwel onbeperkt mee en komen bij renovatie ongeschonden vrij. Nieuw zijn ze prijzig, dus tweedehands is hier vaak een echte besparing.
Herkennen wat je hebt
Hardsteen is donkergrijs tot bijna zwart en toont bij verwering kleine fossielresten. Graniet heeft een korrelige tekening met glinsterende kristallen. Composiet is egaal van kleur en voelt minder koud aan, en je ziet op een breukvlak een homogene massa zonder natuurlijke tekening.
Controleer de maat en het profiel
Een dorpel heeft een lengte, een breedte en een profilering met een neus en een waterhol aan de onderzijde. Meet alle drie. De lengte is doorgaans wat groter dan de kozijnbreedte, omdat de dorpel aan beide zijden in het metselwerk steekt. Vraag hoeveel die oplegging aan elke kant was.
Let op scheuren
Natuursteen kan scheuren bij demontage, zeker als hij met een breekhamer is losgemaakt. Kijk de hele lengte na, ook aan de onderzijde, en tik er met een sleutel op: een doffe klank op één plek duidt op een scheur. Een gescheurde dorpel is niet te repareren.
Gewicht en vervoer
Een hardstenen dorpel van anderhalve meter weegt al gauw vijftig kilo of meer. Vervoer hem staand op zijn kant en ondersteund over de volle lengte; plat op een aanhanger met steun in het midden breekt hij bij de eerste hobbel. Til altijd met twee personen.
Let op de oplegging
Een stenen dorpel steekt aan beide zijden in het metselwerk en draagt daar zijn gewicht. Wordt hij te kort opgelegd, dan scheurt hij bij de eerste zetting. Vraag hoeveel oplegging er was en zorg dat je opening daarop is voorbereid, of laat de dorpel op maat afkorten door iemand met de juiste zaag.
Tweedehands dorpels kopen bij een sloop of renovatie
Stenen dorpels komen vaak vrij in een partij: een sloopbedrijf of aannemer haalt een rij woningen leeg en heeft ineens tien of twintig dorpels staan. Vraag dan naar de lengtes per stuk, want die lopen bijna altijd uiteen. Voor een kozijn dat iets smaller is dan de dorpel, laat je de steen inkorten; langer maken kan niet.
Kijk bij tweedehands dorpels ook naar de bovenkant. Daar zit vaak nog oude kit, cement of een rand van de vorige gevel. Dat is met een plamuurmes en een harde borstel meestal weg te krijgen. Diepe krassen in hardsteen schuur je niet zomaar glad; die blijven zichtbaar.
Omdat je zelf ophaalt, controleer je de steen op scheuren voordat je hem in de auto legt. Neem een paar latten mee om de dorpel over de volle lengte op te ondersteunen, en een stuk tapijt zodat de neus niet beschadigt.