Een oude schouw demonteren, vervoeren en terugplaatsen
Een oude schouw is vaak het mooiste stuk van een kamer. Een marmeren mantel uit de jaren twintig, een houten schouw met kraallijsten of een gietijzeren omlijsting uit een herenhuis: ze worden niet meer zo gemaakt. Bij een verbouwing of sloop gaan ze toch regelmatig verloren, omdat niemand weet hoe je zo'n schouw heel uit de muur krijgt. Wie een schouw wil demonteren om hem te verkopen of zelf ergens anders terug te plaatsen, heeft vooral geduld en een goede voorbereiding nodig. In dit stuk lees je hoe je dat stap voor stap aanpakt, hoe je hem vervoert en waar je op let bij het terugplaatsen.
Eerst kijken hoe de schouw in elkaar zit
Geen twee schouwen zijn hetzelfde, maar de meeste bestaan uit dezelfde delen. Er is een bovenplaat of mantel, twee wangen of poten aan de zijkanten en vaak een fries of lijst tussen de wangen. Bij marmeren schouwen zitten er soms losse binnenplaten in de haardopening. Houten schouwen zijn meestal als een kast in elkaar gezet en met klossen of spijkers aan de muur bevestigd.
Kijk voor je begint goed naar de naden. Zie je dunne voegen met gips of mortel, dan is het stuk waarschijnlijk met haken en specie vastgezet. Zie je spijkerkoppen of schroefgaten, dan is het eerder een houten constructie. Klop zachtjes op de delen: een hol geluid betekent dat er ruimte achter zit, een doffe klank dat het deel vol in de specie staat.
Belangrijk bij oude schouwen: in de haardopening of achter de binnenplaten kan asbesthoudend materiaal zitten, zoals platen of koord rond een kachelaansluiting. Twijfel je, breek dan niets los en laat het eerst controleren. Asbest bied je ook nooit aan op de marktplaats.
Voorbereiding: foto's, maten en nummers
Wie later wil terugplaatsen, moet nu het werk doen dat het terugplaatsen makkelijk maakt. Een schouw demonteren zonder vastlegging is vragen om een puzzel waar stukken van ontbreken.
- Maak foto's van alle kanten, ook van dichtbij bij de naden en hoeken.
- Meet de totale breedte, hoogte en diepte en de maten van de haardopening.
- Geef elk deel een nummer met schilderstape aan de achterkant, en zet dat nummer op een schets.
- Leg dekens of oude matrassen klaar op de vloer onder de schouw.
- Zorg dat je met twee of drie mensen bent: een marmeren bovenplaat is zwaarder dan hij lijkt.
Handig gereedschap is een breekijzer met een brede, platte kant, houten wiggen, een multitool met een zaagblad voor voegen, een hamer met een stuk hout als buffer en een stofzuiger voor het gruis. Bescherm de vloer en draag een stofmasker, want oude specie stuift flink.
Stap voor stap de schouw demonteren
Werk altijd van boven naar beneden. De bovenplaat rust meestal op de wangen en houdt die tegelijk op hun plek. Haal je eerst een wang weg, dan kan de plaat kantelen.
- Snijd of schraap de voeg tussen bovenplaat en muur los, rondom.
- Zoek naar haken of pennen aan de achterkant. Vaak zitten er koperen of ijzeren haken in de muur die in een gleuf van het marmer grijpen. Die kun je soms opbuigen of doorzagen.
- Til de bovenplaat met twee mensen recht omhoog en dan naar voren. Nooit wrikken op het midden van een marmeren plaat: daar breekt hij het snelst.
- Haal de fries of lijst los, daarna de wangen. Steek houten wiggen achter een wang en werk die er geleidelijk achter, beurtelings boven en onder.
- Schroef of trek bij een houten schouw eerst de zichtbare bevestigingen los en til dan het geheel van de muur.
Gaat een deel niet los, forceer het dan niet. Kijk opnieuw of je een haak of pen over het hoofd zag. Een gebroken hoek bij marmer is te lijmen, maar een plaat die midden doorbreekt is voor terugplaatsen meestal niet meer bruikbaar.
Vervoeren zonder breuk
Marmer breekt vooral als het plat ligt en doorbuigt. Vervoer platen daarom op hun kant, rechtop tegen een stevige zijwand in de bus of aanhanger. Zet ze op een stuk hout of een deken, niet direct op de metalen bodem. Leg dekens of karton tussen de delen zodat ze niet tegen elkaar schuren, en zet alles vast met spanbanden die niet direct op de randen drukken.
Houten schouwen zijn minder breekbaar, maar losse lijsten en sierranden laten makkelijk los. Wikkel die apart in folie of karton en bewaar kleine onderdelen zoals haken en schroeven in een zakje met het nummer van het deel.
Bewaar je de schouw een tijd voor je hem terugplaatst, zet hem dan droog en vorstvrij. Vocht en vorst zijn slecht voor marmer met haarscheurtjes en voor oude lijm in houten schouwen.
De schouw terugplaatsen
Begin met de ondergrond. De vloer moet vlak en stevig zijn, want een marmeren schouw is zwaar en een kleine verzakking zie je meteen terug in de naden. De muur moet sterk genoeg zijn voor nieuwe haken of pluggen.
- Zet eerst de wangen, op de maten van je schets. Controleer met een waterpas of ze recht staan.
- Bevestig ze met nieuwe haken, roestvaste ankers of een beetje specie aan de achterkant.
- Leg daarna de bovenplaat op de wangen en zet hem aan de muur vast.
- Voeg de naden af met een passende voeg of een dunne kitrand in een kleur die bij het materiaal past.
Wil je de schouw weer gebruiken met een open haard of kachel, dan gaat het om meer dan alleen de mantel. Het rookkanaal moet in orde zijn en de aansluiting moet veilig zijn. Laat dat door een vakman controleren voor je weer stookt. Een schouw puur als sierstuk tegen een dichte muur is wel goed zelf te doen.
Een schouw verkopen of juist zoeken
Een gedemonteerde schouw die netjes genummerd en compleet is, verkoopt veel makkelijker dan een stapel losse platen. Zet in je advertentie de maten van de opening en de buitenmaten, het materiaal, foto's van elk deel en of alle haken en lijsten er nog bij zijn. Zoek je juist een schouw, vraag dan naar die maten en naar beschadigingen aan hoeken en randen voor je gaat kijken.
Op TweedekansMateriaal plaats je zo'n advertentie gratis en zonder commissie, en zie je meteen welke schouwen er in jouw buurt worden aangeboden. Zo krijgt een mooi oud stuk een tweede leven in een ander huis.