Bakstenen schoonbikken en opnieuw metselen: wat de mortel bepaalt

Een oude gevel of tuinmuur bestaat uit duizenden stenen die stuk voor stuk een tweede leven kunnen krijgen. Handvormstenen van voor de oorlog hebben een kleur en een textuur die nieuw niet meer te koop is, en ze zijn gewild voor aanhelingen, tuinmuren en binnenmuren in het zicht. Maar niet elke muur is de moeite. Het verschil zit niet in de steen, maar in de mortel waarmee hij vastzit.

Kalk of cement

Tot ongeveer de jaren vijftig werd er met kalkmortel gemetseld. Die is zachter dan de steen en laat met een tik van de hamer los. Daarna kwam cementmortel in zwang, die harder is dan de meeste stenen en er niet af te krijgen is zonder de steen te breken. Test het voor je een partij koopt: kras met een spijker in de voeg. Brokkelt het wit en zacht, dan is het kalk. Is het grijs en hard als steen, laat de muur dan voor het puin.

Zo bik je een steen schoon

Leg de steen op een houten blok of een oude autoband en sla met een metselhamer schuin langs het legvlak, van de rand naar het midden. De mortel springt eraf in schollen. Een bikbeitel helpt bij hardnekkige resten. Reken op twee tot drie stenen per minuut als je er handig in bent. Draag een bril; splinters vliegen. Sorteer meteen: gave stenen, halve stenen voor de verbanden, en gruis voor het pad.

Opnieuw metselen

Oude stenen zuigen sterk. Maak ze nat voor je metselt, anders trekt de specie te snel droog en hecht hij slecht. Gebruik bij voorkeur weer een kalkmortel of een kalkrijke bastaardmortel; dan blijft de steen ook een derde keer bruikbaar. Houd rekening met kleine maatverschillen: oude stenen zijn niet allemaal even groot, en dat maakt het werk juist mooi als je het verband los genoeg houdt.

Hoeveel je nodig hebt

Reken per vierkante meter halfsteens muur op een kleine zeventig stenen in waalformaat, en tel daar een vijfde bij op voor breuk en uitval. Koop een partij liever iets te groot; bijkopen in dezelfde kleur lukt zelden. Wat je overhoudt is buiten altijd nuttig als rand, pad of verhoogde border.