Oude bouwmaterialen en erfgoed: wat bijzonder is en wat je ermee doet

Tussen de gewone partijen op de marktplaats staan soms stukken met een verhaal: een marmeren schouw uit een herenhuis, een paar honderd handgevormde kloostermoppen, een paneeldeur met origineel koperen beslag, een gietijzeren balkonhek. Zulk materiaal is zeldzaam, gewild en kwetsbaar. Wie het verkoopt, kan er meer voor krijgen dan hij denkt; wie het koopt, neemt een stukje geschiedenis mee dat om zorg vraagt.

Wat historische waarde heeft

Kijk naar handwerk en ouderdom. Handgevormde stenen hebben een onregelmatige vorm en kleur, machinale stenen zijn strak. Oude deuren hebben massieve panelen, houten pennen en beslag dat met de hand is gemaakt. Tegels van voor de oorlog zijn dikker en hebben vaak een fabrieksmerk op de achterkant. Ornamenten, sluitstenen, gevelstenen met een jaartal, glas in lood, plavuizen en balken met telmerken zijn vrijwel altijd waardevol voor restaurateurs en liefhebbers.

Mag het weg uit het pand?

Bij een rijksmonument of gemeentelijk monument mag je originele onderdelen niet zomaar verwijderen of verkopen; daarvoor is een vergunning nodig en de gemeente kijkt mee. Ook in beschermde stads- en dorpsgezichten gelden regels voor gevels. Vraag het na bij de gemeente voordat je een schouw of gevelsteen aanbiedt. Voor een gewoon oud huis geldt dat niet, maar ook dan is het de moeite om te overwegen of het stuk niet beter op zijn plek kan blijven.

Zo bied je het aan

Beschrijf herkomst, bouwjaar van het pand en wat je weet van de geschiedenis. Fotografeer details: het beslag, de achterkant, merktekens, beschadigingen. Prijs het niet als sloopmateriaal per kilo, maar kijk wat vergelijkbare stukken bij handelaren in oude bouwmaterialen kosten en ga daar onder zitten. Neem de tijd; de juiste koper komt niet binnen een dag, maar hij komt wel en hij betaalt eerlijk.

Zo ga je ermee om als koper

Demonteer met zorg en gereedschap dat past bij het materiaal: geen koevoet in een paneeldeur, geen slijptol op een marmeren plaat. Bewaar alle losse onderdelen, ook de onderdelen die kapot zijn; een restaurateur kan er een mal van maken. Herstel met omkeerbare methodes en originele materialen waar mogelijk. Een oud stuk dat je met respect behandelt, houdt zijn waarde en zijn verhaal.