Lijmen of metselen: waarom oude bakstenen bijna altijd om mortel vragen

Nieuwe gevels worden steeds vaker gelijmd: de stenen liggen met een voeg van drie tot vier millimeter op elkaar en de gevel oogt als een strak vlak. Wie dat beeld wil combineren met oude stenen, loopt tegen een praktisch probleem aan. Lijmen is een techniek voor stenen die op de millimeter gelijk zijn, en dat zijn oude stenen nooit. Toch is er een paar manieren om iets in die richting te bereiken.

Waarom lijmen om maatvastheid vraagt

Een dunne lijmvoeg kan geen maatverschil opvangen. Bij een steen die twee millimeter hoger is dan zijn buurman, loopt de laag scheef en zie je dat over drie meter al als een golf. Nieuwe lijmstenen worden op maat gekalibreerd. Oude handvormstenen variëren tot vijf millimeter in hoogte, en gebikte stenen hebben ook nog restjes mortel en kleine beschadigingen aan de legvlakken. Lijmen met zulke stenen betekent per steen passen, wiggen en bijzagen, en dat is niet vol te houden.

Wat een mortelvoeg wel kan

Een voeg van tien tot twaalf millimeter vangt maatverschillen moeiteloos op. De metselaar legt elke steen in een bed mortel en drukt hem tot de draad, zodat de bovenkant van elke laag waterpas ligt, ongeacht wat de steen eronder doet. Daarom werden oude gevels met hun onregelmatige stenen ook altijd zo gemetseld. De voeg is bovendien de plek waar de zachte, ademende mortel het vocht regelt, wat bij poreuze oude stenen belangrijker is dan bij nieuwe.

Een smallere voeg als compromis

Wie het beeld van een dunne voeg wil, kan metselen met een voeg van zes tot acht millimeter in een fijne mortel. Dat vraagt sorteren op hoogte vooraf: leg de stenen in drie stapels van dun, gemiddeld en dik en gebruik per laag stenen uit een stapel. Het werk gaat langzamer, maar de gevel krijgt een strakker beeld met behoud van de oude steen. Zeer harde, strengperste oude stenen met vlakke legvlakken lenen zich hier het best voor.

Steenstrips als uitweg

Wil je echt een gelijmd beeld met oude stenen, dan zijn strips de oplossing. Stenen worden doorgezaagd tot een vlakke strip die op een dragende wand of een isolatieplaat wordt verlijmd, en het maatverschil zit dan alleen nog in de zichtzijde, niet in de dikte. Je verliest de massa en de constructie van echt metselwerk, maar je krijgt de kleur en de huid van de oude steen in een strak verband. Voor een binnenwand is dat vaak precies wat je wilt.