Oude houten luiken ophangen: duimen, hengen en sluiting
Oude houten luiken geven een gevel meteen karakter. Je ziet ze bij boerderijen, dijkhuizen en oude stadspanden, vaak in groen, rood of wit met een zandloper of diagonale plank erin. Heb je een paar oude houten luiken gevonden, dan wil je ze natuurlijk ook echt laten werken. In deze blog lees je hoe je oude houten luiken weer ophangt met duimen en scharnieren, en hoe je ze open en dicht vastzet.
Hoe zijn oude houten luiken opgebouwd?
De meeste oude luiken bestaan uit verticale planken met twee of drie regels aan de binnenkant. Soms zit er een schoor tussen, zodat het luik niet gaat hangen. Er zijn ook paneelluiken met een kader en een vulling, die zie je vaker bij statige panden.
Aan de buitenkant zitten de hengen: lange platte strips van smeedijzer die over het luik lopen en aan het einde een oog hebben. Dat oog valt over een duim, een pen die in het kozijn of het metselwerk zit. Zo draait het luik.
Kijk bij het kopen dus niet alleen naar het hout, maar ook naar het beslag. Zitten de hengen er nog aan, dan heb je een groot deel van het werk al binnen.
Wat controleer je aan het luik zelf?
Een luik hangt jaren buiten in weer en wind. De zwakke plekken zitten onderaan en bij de regels, waar water blijft staan.
- Kijk of de onderkant van de planken nog hard is. Zacht hout kun je wegfrezen en aanvullen, of een stuk inzetten.
- Controleer de verbinding tussen planken en regels. Losse spijkers vervang je door roestvaste schroeven.
- Leg het luik plat en kijk of het vlak is. Een licht kromme plank trekt vaak weer bij als het luik hangt, een sterk gedraaid luik niet.
- Meet de luiken op en vergelijk dat met je raamopening. Een paar luiken moet samen de opening dekken, met een klein beetje speling in het midden.
Is er veel oude verf, schraap en schuur dan nat en met bescherming. Oude verflagen kunnen lood bevatten. Wil je de oude kleur houden, dan is bijwerken en een nieuwe laag buitenverf vaak genoeg.
Duimen of scharnieren: wat kies je?
Er zijn twee manieren om oude houten luiken op te hangen.
Met hengen en duimen. Dit is de klassieke manier. De duim draai of hak je in de muur of het kozijn, de heng valt eroverheen. Voordeel: je kunt het luik er altijd weer aftillen, bijvoorbeeld om te schilderen. Let wel op dat de duimen precies boven elkaar staan, anders draait het luik scheef en valt het vanzelf open of dicht.
Met moderne scharnieren. Ontbreekt het oude beslag, dan kun je zware buitenscharnieren gebruiken. Kies roestvast of thermisch verzinkt beslag. Lichte binnenscharnieren zijn niet sterk genoeg voor een luik dat in de wind staat.
Veel mensen hangen het luik op aan nieuwe duimen en zetten de oude hengen erop. Zo houd je de uitstraling en heb je toch een stevige ophanging.
Hoe hang je oude houten luiken op?
1. Bepaal waar het luik in open stand tegen de muur komt. Het moet vrij langs de vensterbank en een regenpijp kunnen draaien.
2. Houd het luik op zijn plek, met een paar blokjes eronder voor de juiste hoogte, en teken de plek van de duimen af.
3. Boor de gaten voor de duimen. In metselwerk gebruik je een duim met een plaat of een schroefduim met plug en chemisch anker. In een houten kozijn draai je de duim direct in het hout.
4. Zet de onderste duim een fractie verder naar buiten dan de bovenste als je wilt dat het luik vanzelf dicht valt. Wil je dat het blijft staan waar je het laat, zet ze dan precies in lood.
5. Hang het luik op de duimen en controleer of het vrij draait.
Hoe zet je het luik open en dicht vast?
Een luik dat los hangt, slaat bij wind kapot. Je hebt dus twee dingen nodig.
- In open stand een luikenhouder: een draaibaar haakje of figuur in de muur dat het luik tegen de gevel houdt. Oude houders in de vorm van een poppetje of een schelp vind je ook tweedehands.
- In dichte stand een sluiting aan de binnenkant: een sluitboom, een haak of een schuif die de twee luiken aan elkaar zet.
Kijk bij het kopen of deze onderdelen erbij zitten. Ze zijn bij oude luiken vaak net zo mooi als het luik zelf.
Oude houten luiken tweedehands vinden
Oude luiken komen vrij bij restauraties en bij het slopen van boerderijen en oude woningen. Op TweedekansMateriaal, de marktplaats voor bouwmateriaal met een tweede kans, vind je ze tussen het aanbod van deuren, ramen en ander oud bouwmateriaal. Je doet zaken rechtstreeks met de aanbieder en kunt de luiken eerst bekijken.
Vraag bij het ophalen of de hengen, duimen en luikenhouders er nog bij zijn. Neem de maten van je ramen mee, zodat je weet of een paar past.
Heb jij nog luiken liggen na een verbouwing? Zet ze gratis online. Een ander maakt er zijn gevel weer compleet mee.