Smeedijzeren hek opknappen: roest, scharnieren en verf
Wie ooit een poort van een oude boerderij of een stadstuin in handen had, weet het: zo'n hek is zwaar, de krullen zijn met de hand gesmeed en de vorm hoort bij het huis waar hij stond. Vaak zit er wel roest op, zijn de scharnieren vast en bladdert de verf. Een smeedijzeren hek opknappen is een klus die je grotendeels zelf kunt doen. In dit blog lees je hoe je de staat beoordeelt, hoe je de roest aanpakt en hoe je het hek weer jaren laat meegaan.
Eerst kijken: is het hek nog te redden?
Begin met een rondje rond het hek, bij daglicht. Let op deze punten:
- Oppervlakteroest is een bruine laag die je met een staalborstel wegkrijgt. Dat is geen probleem.
- Putroest zijn kleine kuiltjes in het metaal. Het hek is daar dunner geworden, maar meestal nog sterk genoeg.
- Doorgeroeste delen herken je aan gaten of aan schilfers die als bladerdeeg loskomen. Vooral de onderkant van staven en de plekken waar water blijft staan zijn gevoelig.
- Losse lassen en gebroken krullen zie je als je het hek voorzichtig heen en weer beweegt.
Druk met een schroevendraaier op twijfelachtige plekken. Gaat hij erdoor, dan moet dat stuk vervangen worden. Dat is laswerk, en dat laat je doen bij een smid of een metaalbewerker als je zelf niet last.
Gietijzer of smeedijzer?
Oude hekken zijn niet altijd van smeedijzer. Gietijzer werd in een mal gegoten en heeft vaak versieringen met een gelijke, wat ruwere structuur. Het is bros: een gietijzeren krul breekt als je hem buigt. Smeedijzer is taaier en de vormen zijn met de hand of met een hamer gemaakt. Voor het opknappen maakt het weinig uit, maar wel voor reparaties. Gietijzer is lastiger te lassen.
De roest eraf
Hoe grondiger je ontroest, hoe langer je verf het houdt. Er zijn drie manieren, van licht naar zwaar:
- Met de hand: een staalborstel en schuurpapier. Prima voor een klein hek of als er weinig roest op zit.
- Met de boormachine of haakse slijper en een draadborstel of schuurschijf. Sneller, maar draag een bril, handschoenen en een stofmasker.
- Stralen: een bedrijf straalt het hek met grit tot op het blanke metaal. Dat is de grondigste manier en voor een groot hek met veel krullen vaak het snelst.
Oude verflagen kunnen lood bevatten. Schuur of brand ze daarom niet droog binnenshuis weg. Werk buiten, nat waar het kan, en ruim het stof goed op.
Scharnieren en sloten weer laten draaien
Vastgeroeste scharnieren spuit je een paar dagen achter elkaar in met kruipolie. Tik er voorzichtig op met een hamer en een blokje hout, en beweeg de poort steeds een stukje verder. Zit de pen er helemaal in vast, dan kan een metaalbewerker hem uitboren en vervangen. Een oud slot haal je uit elkaar, maak je schoon en vet je opnieuw in.
Grondverf, aflak en de juiste volgorde
Op blank metaal zet je zo snel mogelijk een roestwerende grondverf, het liefst dezelfde dag. Wacht je te lang, dan zit er de volgende ochtend al weer een waas roest op. Daarna komen twee lagen aflak voor metaal. Werk met een kwast in de krullen en de hoeken, en verf bij voorkeur bij droog weer en niet in de volle zon.
Let extra op de onderkant van het hek en op de voeten van de palen. Daar blijft water het langst staan. Een paar extra lagen op die plekken scheelt veel.
Het hek terugplaatsen
Zet een oud hek bij voorkeur niet met de palen direct in de grond. Een betonpoer of een voetplaat houdt het metaal droog. Hangt een poort scheef, controleer dan eerst of de paal nog recht staat, voor je aan de scharnieren gaat stellen.
Onderhoud: elk jaar een rondje
Loop het hek elk voorjaar even na. Kleine beschadigingen in de verf bijwerken gaat snel en voorkomt dat de roest er opnieuw onder kruipt. Een druppel olie op de scharnieren houdt de poort soepel.
Een hek zoeken of eentje over?
Zoek je een smeedijzeren hek of een poort die past bij je oude huis of tuin, kijk dan wat er in de buurt te koop staat. Je doet zaken rechtstreeks met de aanbieder en haalt het zelf op. Heb je zelf een hek of een poort over na een verbouwing, zet het dan gratis online, zonder commissie. Een liefhebber knapt hem graag op. Zo krijgt het hek een tweede leven op De marktplaats voor bouwmateriaal met een tweede kans.