Van steigerplank naar meubel: de stappen die het verschil maken
Steigerhout is populair voor zelfbouwmeubels omdat het goedkoop is, er meteen goed uitziet en met gewoon gereedschap te bewerken is. Wat het lastig maakt, is dat het hout nooit helemaal recht en nooit helemaal droog is. Wie daar rekening mee houdt, maakt een meubel dat blijft staan.
Hieronder lees je de stappen die het verschil maken: kiezen tussen ruw en geschaafd, het hout laten wennen, schaven of schuren, voorboren en afwerken. Onderaan vind je een checklist en een paar vragen die we vaak krijgen.
Sloophout geschaafd of ruw kopen
Bij aankoop is de eerste keuze of je het sloophout geschaafd of ruw neemt. Ruw steigerhout is goedkoper en heeft de stoere uitstraling met zaagsporen, verfvlekken en stempels die veel mensen juist zoeken. Je moet het wel zelf schoonmaken, ontspijkeren en schuren, en de maat verschilt per plank.
Geschaafd sloophout is al op een vaste dikte en breedte gebracht. Dat scheelt veel werk en de planken sluiten beter op elkaar aan, wat handig is voor een tafelblad of een kast. Het nadeel is dat een deel van het karakter verdwijnt: de grijze buitenlaag gaat eraf en het hout ziet er lichter en strakker uit.
Een vuistregel:
- Kies ruw als je een robuust meubel wilt en tijd hebt om het hout zelf te bewerken.
- Kies geschaafd als je een vlak blad nodig hebt, weinig gereedschap hebt of planken netjes wilt laten aansluiten.
- Twijfel je, koop dan ruw en laat alleen de planken voor het blad schaven. Zo houd je het karakter in de poten en het frame.
Vraag bij geschaafd hout altijd of het hout eerst ontspijkerd is. Een schaafmes dat op een spijker stuit, laat een groef in de plank achter.
Koop altijd wat meer planken dan je op papier nodig hebt. Bij oud hout vallen er altijd een paar af: een plank met een scheur aan de kop, een stuk dat te krom is of een plek met houtrot. Met tien procent extra kom je meestal goed uit, en wat overblijft gebruik je voor een plank aan de muur of een kistje.
Eerst laten wennen
Leg de planken minstens twee weken binnen, op latjes zodat er lucht omheen kan, in de ruimte waar het meubel komt. Steigerhout komt vrijwel altijd te nat binnen. Ga je meteen aan de slag, dan krimpen de planken daarna en krijg je kieren tussen je tafelbladdelen die je er niet meer uit krijgt.
Leg de planken met de holle kant naar boven en zet er bij voorkeur wat gewicht op. Draai ze na een week om. Zo trekken ze gelijkmatig en zie je meteen welke planken te krom zijn voor een blad; die gebruik je voor kortere delen.
Schaven of schuren
Een vlakschaaf haalt de ruwe laag er het snelst af, maar pas op voor achtergebleven metaal. Voor de meeste mensen werkt schuren beter: begin met korrel 60 om verf en vuil weg te halen, ga naar 120 voor het vlak en eindig op 180. Rond de randen licht af, anders splintert het hout bij het eerste gebruik.
Loop de planken voor het schaven of schuren na met een magneet. Oude spijkers en nietjes zitten soms net onder het oppervlak en zijn met het oog niet te zien. Een spijker in je schuurband kost je een nieuwe band; in een schaafmes kost hij je een nieuw mes.
Werk met de nerf mee, ook bij machinaal schuren. Krassen dwars op de nerf zie je na het afwerken terug, zeker als je met beits of olie werkt.
Voorboren, altijd
Steigerhout splijt makkelijk, zeker dichtbij de uiteinden. Boor elk schroefgat voor met een boor die iets dunner is dan de kern van de schroef, en blijf minstens vijf centimeter van de kopse kant. Gebruik schroeven die lang genoeg zijn om twee derde in het onderliggende deel te komen, niet langer.
Voor een tafelblad werk je het mooist met schroeven van onderen, via een regel of een frame onder het blad. Zo zie je aan de bovenkant geen koppen. Geef de schroeven onder het blad wat ruimte in een iets groter gat, zodat het hout nog kan werken zonder te scheuren.
Afwerken met olie of lak
Een tafelblad dat gebruikt wordt, wil je beschermen. Houtolie trekt in, is makkelijk bij te werken en laat de structuur voelen; een lak geeft een harde laag maar laat krassen zien die je niet lokaal kunt herstellen. Voor een eettafel is een paar lagen olie met een doek doorgaans het minst gedoe op lange termijn.
Wil je een andere kleur, dan kun je eerst beitsen en daarna oliën of lakken. Test dat altijd op een restje van dezelfde plank. Steigerhout neemt beits ongelijk op, omdat er zachte en harde plekken in zitten. Wat er op een nieuwe plank egaal uitziet, wordt op oud hout vlekkerig.
Stappenplan in het kort
- Kies ruw of geschaafd, afhankelijk van uitstraling en gereedschap
- Ontspijker en controleer met een magneet
- Laat de planken minstens twee weken binnen wennen
- Schuur van korrel 60 naar 120 en 180, met de nerf mee
- Boor alle schroefgaten voor en blijf weg van de kopse kant
- Werk af met olie of lak, na een test op een restje
Veelgestelde vragen
Kan ik steigerhout buiten gebruiken? Ja, maar onbehandeld vergrijst het snel en gaat het splijten. Gebruik een olie voor buiten en zet het meubel niet direct op de grond.
Waarom krijg ik kieren in mijn tafelblad? Bijna altijd omdat het hout nog te nat was. Laat het langer wennen voor je verlijmt of schroeft.
Is geschaafd steigerhout nog echt steigerhout? Ja. Het is hetzelfde hout, alleen de buitenlaag is eraf. Het ziet er strakker uit, maar de nerf en de knoesten blijven.
Op TweedekansMateriaal vind je tweedehands steigerhout, ruw en geschaafd, van particulieren en aannemers bij jou in de buurt. Adverteren en handelen is gratis.