Bij een verbouwing of sloop komt vaak isolatiemateriaal vrij dat technisch nog prima is: platen die net over waren, dekens uit een dak dat opnieuw wordt opgebouwd, restpartijen van een bouwplaats. Isolatie is duur en licht, dus hergebruik loont snel. Tegelijk is dit materiaal waarbij de staat álles bepaalt: nat of platgedrukt isolatiemateriaal isoleert nauwelijks nog. Deze gids loopt de soorten langs, met per soort waar je op let en wanneer je beter nee zegt.
Waarom de staat hier zwaarder weegt dan bij ander materiaal
Isolatie werkt doordat er stilstaande lucht in het materiaal zit. Alles wat die lucht eruit haalt, haalt de isolatiewaarde eruit. Water is daarbij de grootste vijand: vocht geleidt warmte veel beter dan lucht, dus een natte deken of plaat isoleert een fractie van wat hij hoort te doen. Bij minerale wol die doorweekt is geweest en weer is ingezakt, komt de oorspronkelijke dikte bovendien niet vanzelf terug.
Samendrukking is de tweede vijand. Isolatie die maandenlang onder een stapel puin of onder een pallet heeft gelegen, is dunner geworden. En dikte is bij isolatie geen cosmetisch detail maar precies de eigenschap waarvoor je betaalt: half zo dik betekent grofweg half zo veel isolatiewaarde. Meet de dikte dus na op meerdere plekken in plaats van af te gaan op wat er op de verpakking of in de advertentie staat.
Vraag daarom altijd hoe het materiaal opgeslagen heeft gelegen: binnen of buiten, op pallet of op de grond, afgedekt of open. Materiaal dat droog en op pallet in een loods of garage heeft gestaan, is meestal gewoon bruikbaar. Materiaal dat weken buiten onder een zeil lag, is een gok.
Glaswol en steenwol (minerale wol)
Onaangebroken, droog opgeslagen pakken glas- of steenwol zijn de makkelijkste koop: ze zijn precies wat er op het pak staat, en de folie laat zien dat er geen water bij is geweest. Dit is ook waar je de grootste besparing haalt, omdat nieuwe pakken relatief duur zijn.
Losse dekens uit een dak of wand zijn lastiger. Ze zijn vaak op maat gesneden, waardoor je met korte stukken zit die je moeilijk passend krijgt, en ze zijn stoffig. Zijn ze droog en nog op dikte, dan zijn ze prima bruikbaar voor bijvoorbeeld een schuur, een zoldervloer of een tussenwand. Zijn ze vlekkerig, muf of duidelijk platgedrukt, dan laat je ze liggen.
- Kijk of de verpakking dicht is; pas geopende pakken uit een droge loods zijn zo goed als nieuw
- Knijp een deken in en laat los: veert hij netjes terug, dan zit de veerkracht er nog in
- Ruik eraan, een muffe of kelderlucht wijst op vocht dat er langer in heeft gezeten
- Meet de dikte na op meerdere punten en vergelijk met de dikte die je nodig hebt
- Werk met handschoenen, lange mouwen, een stofbril en een fijnstofmasker; minerale wol prikt en de vezels wil je niet inademen
Harde platen: PIR, PUR, EPS en XPS
Harde schuimplaten zijn de dankbaarste categorie om tweedehands te kopen. Ze nemen weinig water op, houden hun dikte, en je ziet aan de buitenkant vrijwel meteen of ze goed zijn. PIR- en PUR-platen met een aluminium cachering herken je aan de folielaag; EPS is het witte piepschuim, XPS de gladde gekleurde plaat die je onder vloeren en in kelderwanden tegenkomt.
Let vooral op de randen. Veel platen hebben een messing-en-groefrand of een sponning die zorgt dat er geen koudebrug tussen de platen ontstaat. Zijn die randen afgebroken of afgebrokkeld, dan sluiten de platen niet meer op elkaar aan en moet je de naden alsnog dichten. Voor een vloer of een dak is dat een probleem; voor een schuur of garage vaak niet.
- Controleer of de platen recht zijn en niet krom getrokken of doorgezakt door verkeerde opslag
- Bekijk de messing-en-groefranden op afgebroken stukken, dat bepaalt hoe strak je ze kunt leggen
- Kijk of de cachering (het folie) nog vastzit en niet grootschalig loslaat of gescheurd is
- Vraag naar dikte én naar de opgegeven isolatiewaarde per plaat; twee platen van dezelfde dikte kunnen verschillen
- Meet de afmetingen na en reken uit hoeveel platen je nodig hebt inclusief snijverlies, zeker bij een partij restmaten
- Denk bij een restpartij aan één charge: platen uit dezelfde partij hebben dezelfde dikte en sluiten beter op elkaar aan
Waar je vanaf blijft
Isolatie uit oudere gebouwen kan verontreinigd zijn. Materiaal met muizen- of martersporen, nestmateriaal of uitwerpselen laat je staan: dat krijg je niet schoon en je haalt er een hygiëneprobleem mee binnen. Hetzelfde geldt voor isolatie die uit een kruipruimte of een doorgelekt dak komt en naar schimmel ruikt.
Let ook op brandschade en roetlucht. Materiaal dat bij een brand in de buurt heeft gezeten, houdt de geur vast en die krijg je er in een afgesloten constructie nooit meer uit.
En het belangrijkste: bij isolatie uit gebouwen van vóór 1994 kun je op materiaal stuiten dat asbest bevat of dat tegen asbesthoudende platen aan heeft gezeten. Twijfel je ook maar een beetje over de herkomst, koop het dan niet en ga er zeker niet zelf in zagen of breken. Lees de gids over asbest in oude bouwmaterialen en laat verwijdering over aan een gecertificeerd bedrijf.
Praktische tips
- Reken eerst uit hoeveel vierkante meter je nodig hebt, inclusief 10 procent marge voor snijverlies en passtukken
- Isolatie is licht maar neemt enorm veel ruimte in: een aanhanger of bus met een grote laadruimte is belangrijker dan het gewicht (zie ook de gids over het ophalen van grote partijen)
- Vervoer platen plat en droog; regen onderweg of een plaat die uit de aanhanger waait, kost je de besparing meteen
- Sla het thuis droog en op pallet op tot je het verwerkt, niet plat onder ander materiaal
- Vraag om foto's van de opslagplek in plaats van alleen van het materiaal, daar zie je meteen of het droog heeft gelegen
- Gaat het om isolatie in een constructie die aan bouwvoorschriften moet voldoen, bespreek dan vooraf met je aannemer of adviseur welke isolatiewaarde je nodig hebt, zodat je niet achteraf te dun blijkt te zitten