Begrippenlijst bouwmateriaal

HR staat voor Hoog Rendement, een aanduiding voor de isolatiewaarde (U-waarde, in W/m²K) van dubbelglas.

• HR (standaard dubbel): U ≈ 2,8 · oudere woningen, niet meer aan modern niveau
• HR+: U ≈ 1,6 · gangbaar vanaf jaren 90
• HR++: U ≈ 1,1 · minimumeis Bouwbesluit nieuwbouw sinds 2003
• HR+++: U ≈ 0,7-0,9 · triple glas of geavanceerde coating

Triple glas (3 glas-bladen) bereikt vaak U ≤ 0,6 en is wat je tegenwoordig bij nieuwbouw aantreft. Bij tweedehands kozijnen: ga uit van HR+ of HR++ tenzij anders aangegeven.

1 m³ (kubieke meter) = 1 m × 1 m × 1 m = 1.000 liter hout. Hoeveel planken er in zitten, hangt af van dikte en breedte.

Voorbeelden:

• Vurenhout 22 × 100 mm, lengte 4 m: ca. 114 planken per m³
• Steigerhout 30 × 200 mm, 3 m: ca. 55 planken per m³
• Eikenhout balk 100 × 100 mm, 3 m: ca. 33 stuks per m³

Bereken zelf: 1 / (dikte × breedte × lengte in m) = aantal stuks. Handig om te weten omdat veel verkopers in m³ rekenen i.p.v. stuks.

Beide zijn keurmerken voor verantwoord beheerd bos. Bij hergebruik herken je het aan een ingebrande of geprinte code op de balk.

• FSC (Forest Stewardship Council): internationaal, strenger op sociale criteria en biodiversiteit. Wijdverspreid in Noord-Europa en de tropen.
• PEFC (Programme for the Endorsement of Forest Certification): Europese oorsprong, vooral inheemse productie. Iets soepeler op sociale criteria.

Beide voldoen aan de Nederlandse "Aanbestedingscriterium Duurzaam Hout" voor overheidsprojecten. Bij hergebruik tellen ze als hoogwaardig hout, op vrijwel gelijke voet.

Nederlandse baksteenformaten, ontstaan in de regio's waar de klei vandaan kwam:

• Waalformaat: 210 × 100 × 50 mm · meest gangbaar, ca. 48 stenen per m²
• Vechtformaat: 215 × 102 × 65 mm · iets dikker, ca. 38 per m², hand-gevormd uiterlijk
• Dikformaat: 210 × 100 × 65 mm · ca. 38 per m², populair bij rustieke gevels
• Maasformaat: 190 × 90 × 40 mm · kleiner, vaker in Limburg
• Steenstrips: 20-25 mm dik plakwerk, gezaagde stenen voor lijmen op gevelplaten

Bij gevels matchen: zelfde formaat is cruciaal voor de voegmaat (gangbaar 10-12 mm).

• NEN-norm: Nederlandse norm voor o.a. brand, geluid, sterkte. Bouwbesluit verwijst hiernaar (bv. NEN 6068 brandwerendheid).
• KOMO-keurmerk: onafhankelijk Nederlands kwaliteitsmerk voor bouwproducten. Vaak op stenen, beton, kozijnen, tegellijm.
• CE-markering: Europese verplichting voor de meeste bouwproducten sinds 2013. Geen kwaliteitskeurmerk, alleen "voldoet aan minimumeisen". Hoge kwaliteit vraagt aanvullend KOMO of vergelijkbaar.
• NL-BSB: kwaliteitsmerk voor recyclingmaterialen en betongranulaat.

Bij tweedehands materiaal vervalt de garantie van het keurmerk vaak, maar de norm waaraan het oorspronkelijk voldeed blijft een goede indicatie van de kwaliteit.

• EPS (Expanded Polystyrene): witte piepschuim-platen. λ ≈ 0,032-0,036. Goedkoop, water-onverdraaglijk binnen woning, prima voor vloer en gevel.
• XPS (Extruded Polystyrene): roze/blauwe gladde platen. λ ≈ 0,033. Drukvast en waterdicht, ideaal voor kruipruimte en plat dak.
• PIR (Polyisocyanurate): goudgele platen met aluminium folie. λ ≈ 0,022. Beter isolerend per cm, duurder. Veel in spouwmuren en dakwerk.
• PUR (Polyurethane): 2K-spuitschuim of platen. λ ≈ 0,024. Naadloos aan te brengen, ideaal voor onregelmatige vorm. Niet meer ontmantelen, dus minder geschikt voor hergebruik.

Hoe lager de λ-waarde (lambda), hoe beter de isolatie per centimeter dikte.

MPG = MilieuPrestatie Gebouwen, de wettelijke milieu-score voor nieuwbouw in Nederland.

Sinds 1 januari 2025 geldt voor nieuwbouwwoningen een maximale MPG-eis van 0,8 (was eerder 1,0). Voor kantoren maximaal 1,2. Hergebruik van bouwmateriaal kan de MPG met 20-40% verlagen, omdat geen nieuwe productie meer nodig is.

Als particulier-verbouwer is MPG meestal niet verplicht (alleen bij nieuwbouw), maar veel architecten gebruiken het toch als duurzaamheidsmeter. Hergebruikt materiaal kun je in een MPG-berekening meenemen via de Nationale Milieudatabase.

Cradle to Cradle ("van wieg tot wieg") is een filosofie van Michael Braungart en William McDonough waarbij elk product 100% herbruikbaar moet zijn aan het einde van zijn levensduur, zonder kwaliteitsverlies (upcycle, niet downcycle).

C2C-certificering is een onafhankelijk keurmerk in 5 niveaus: Basic, Bronze, Silver, Gold, Platinum. Het beoordeelt materiaalgezondheid, hergebruik, hernieuwbare energie, water en sociale verantwoordelijkheid.

Bij tweedehands materiaal speelt het keurmerk geen rol, maar de filosofie wel: tweedehands kopen i.s.m. hergebruik is in C2C-termen "in cyclus blijven".

• Vierkante meter (m²): oppervlakte, bv. tegels, isolatie, vloeren, dakbedekking.
• Lopende meter (lm) of strekkende meter (stm): lengte van een element met variabele breedte, bv. plinten, dakgoten, kabelgoot, schroten.
• Strook of plank: stuksaanduiding, prijs per individueel stuk ongeacht lengte.

Voorbeeld in een advertentie: "Vloer 18 m² eiken multiplank van 80 stm." Dat betekent 18 vierkante meter vloer-oppervlak, opgebouwd uit 80 stuks lange planken samen.

• Dampdicht (vapor barrier): houdt waterdamp uit binnen tegen, gebruikt aan de warme kant van een wand (binnenzijde). Bv. aluminium folie, PE-folie.
• Damp-open (vapor permeable): laat overtollig vocht doorlaten, gebruikt aan de koude kant (buitenzijde of bovenkant). Bv. winddicht doek, papier-onderlaag bij dakpannen.
• Damp-remmend: beperkt maar blokkeert vocht niet helemaal. µ-waarde van 5-25.

Verkeerd om gebruikt verstopt vocht in de spouw of dakconstructie en veroorzaakt op termijn vochtschade of schimmel. Bij tweedehands kozijnen: check welke folies de verkoper meelevert en in welke richting.

VOC = Vluchtige Organische Stoffen (Volatile Organic Compounds). Stoffen die bij kamertemperatuur verdampen en luchtkwaliteit verslechteren. Strenge EU-normen sinds 2010 (richtlijn 2004/42/EC).

Tweedehands lijm, beits, lak: als de verpakking minder dan 2 jaar open is en niet is uitgedroogt is gebruik meestal nog OK. Lakken op oplosmiddel-basis (gele etiket "X-irriterend") hebben hogere VOC. Watergedragen lakken (groene etiket, "low VOC") zijn beter voor binnen-toepassing.

Stevig opgedroogd materiaal (uitgeharde lijm in bouwspuit, oude tegellijm) heeft geen VOC-uitstoot meer en mag zonder zorg hergebruikt worden.

Per 1 januari 2024 vervangen door de Omgevingswet met het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Het oude "Bouwbesluit 2012" bestaat formeel niet meer maar de eisen zijn voor een groot deel meegenomen.

Voor jouw verbouwing relevant:

• Vergunningsvrij: binnen-verbouwing zonder constructieve wijzigingen, achteruit-aanbouw tot bepaald oppervlak
• Vergunningplichtig: dakkapel zichtbaar vanaf openbaar gebied, gevelwijziging, draagmuur weghalen

Tweedehands materiaal moet voldoen aan dezelfde technische eisen als nieuw (brand, geluid, sterkte), maar je hoeft geen recente productverklaring te overleggen. Check omgevingswet.nl voor jouw situatie.